Modern TRIZ'de Gelişmiş Fonksiyon Yaklaşımı (AFA)

Özet

Gelişmiş Fonksiyon Yaklaşımı (AFA), 2010 yılında ETRIA tarafından düzenlenen TRIZ Geleceği Konferansı'nda tanıtılmıştır. O tarihten bu yana AFA, düzinelerce TRIZ projesinde pratik etkinliğini kanıtlamıştır. Bu makalede AFA'nın gelişimindeki dönüm noktaları özetlenmekte ve metodolojinin Modern TRIZ'e entegrasyonuna ilişkin temel öneriler sunulmaktadır.

1. Giriş

Fonksiyon yaklaşımının tarihsel gelişimi çeşitli kaynaklarda ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Günümüzde bilim ve mühendisliğin farklı alanlarında "fonksiyon" kavramını tanımlamaya ve kullanmaya yönelik yaklaşık yirmi yöntem mevcuttur. Bu makalede, Modern TRIZ'de mühendislik sistemlerini analiz etmek amacıyla kullanılan pratik yönelimli fonksiyon yaklaşımına odaklanılmaktadır.

Modern TRIZ'de tanımlandığı haliyle fonksiyon analizi; bir sistemin ve üst sisteminin bileşenlerine ait fonksiyonları, bu fonksiyonların özelliklerini ve maliyet yapısını belirleyen analitik bir araçtır. Bu analiz; zararlı fonksiyonları, yetersiz ya da aşırı gerçekleştirilen yararlı fonksiyonları ve bileşenlerin aşırı maliyetini tespit etmek için kullanılır. Yakın zamanda önerildiği üzere, fonksiyonların yanlış yer ve zamanda gerçekleştirilmesi ile gerekli fonksiyonların yokluğu da bu analiz kapsamında değerlendirilebilir.

2. Gelişmiş Fonksiyon Yaklaşımının Özü

Leningrad (St. Petersburg) TRIZ okulu uzmanları Vladimir Gerasimov ve Simon Litvin tarafından geliştirilen mühendislik sistemlerine yönelik fonksiyon analizi şu temel özelliklerle karakterize edilir:

• Somut ve pratik bir fonksiyon tanımı sunulmuştur: "Bir Maddi Nesnenin, başka bir Maddi Nesnenin en az bir Parametresini değiştirmek veya korumak için gerçekleştirdiği eylem."
• Bir fonksiyonu tanımlamak için üçlü bir yapı önerilmiştir: "fonksiyon taşıyıcı – eylem – fonksiyonun nesnesi."
• Fonksiyonları doğru biçimde formüle etmek için kurallar ve algoritmalar geliştirilmiştir.
• Fonksiyon performans düzeyinin parametrik olarak değerlendirilmesi önerilmiştir.
• Zararlı ve nötr fonksiyon kavramları tanımlanmıştır.

AFA, bu adımlara iki ek boyut eklemektedir:

• Fonksiyonun gerçekleştirildiği yerin belirtilmesi: Aynı fonksiyon farklı yerlerde çok farklı performans düzeyleri sergileyebileceğinden, yerin kesin ve özgün biçimde ifade edilmesi gerekir.
• Fonksiyonun gerçekleştirildiği zamanın belirtilmesi.

3. İşletme Aşamasındaki Mühendislik Sistemlerine Yönelik Fonksiyon Analizi

Herhangi bir sistem için işletme aşaması, sistemin tasarım gereği tüm yararlı fonksiyonlarını yerine getirdiği aşamadır. Sistemin bu fonksiyonları ne ölçüde iyi gerçekleştirdiği, genel performansının temel göstergesidir.

İşletme aşamasındaki bir sistemi analiz etmek için fonksiyon analizinin üst sistem düzeyinde, yani en yüksek hiyerarşik düzeyde gerçekleştirilmesi önerilmektedir. AFA, ürünlere yönelik Fonksiyon Analizi ile süreçlere yönelik Fonksiyon Analizi özelliklerini birleştirerek bu aşamadaki analizi önemli ölçüde güçlendirmektedir.

4. İki Özdeş Sistemin Birleştirilmesiyle Elde Edilen Sinerji Etkisi

İki özdeş sistemin birleştirildiği en basit senaryoyu ele aldığımızda, bu iki sistemin fonksiyonlarını "ne zaman" ve "nerede" gerçekleştirdiğini bilmek büyük önem taşımaktadır. İki sistemi birleştirirken gerçekleştirilen eylemlerin koşullarını dört olasılık üzerinden değerlendirmek mümkündür. Özellikle kazıyıcılar örneğinde olduğu gibi, farklı yerlerde eş zamanlı çalışma sinerji etkisi yaratır ve verimlilik artar.

5. Mühendislik Sistemlerinin Gerçekleştirdiği Fonksiyonları Kategorilendirmeye Yeni Bir Yaklaşım

AFA formatı uygulandığında, mühendislik sistemlerinin gerçekleştirdiği fonksiyonların büyük çoğunluğunun dört temel eylem türüyle ifade edilebileceği varsayılmaktadır:

• Hareket ettir (yön, hız, mesafe parametreleri dikkate alınır)
• Tut / Durdur (nesne durağansa "tut"; hareket halindeyse "durdur")
• Birleştir / Bağla
• Ayır / Böl

Bu hipotez, farklı sektörlerden gerçek mühendislik sistemlerine ait 32 fonksiyon modelinden oluşan ve toplamda 256 bileşen ile 2.132 fonksiyonu kapsayan istatistiksel bir veri tabanıyla doğrulanmıştır. Bu yeni yaklaşım, fonksiyon analizini TRIZ'e aşina olmayan kişilere tanıtmayı da önemli ölçüde kolaylaştırmaktadır.